Artikelen over munten

 

Klassiek
Middeleeuwen
Modern
Euro's
Algemeen
Anders
 

Startpagina

De duurste munt ter wereld.

Door Arnout Bruins

De veiling, georganiseerd door Sotheby’s en Stack’s op 30 juli in New York, betrof slechts n enkele munt. Bij ieder bod stijgt de prijs met 100.000 dollar. Het loven en bieden stopt bij 6.600.000 dollar waardoor de koper inclusief 15% opgeld 7.590.020 dollar kwijt is. Na de veiling volgde een stormachtig applaus van de 500 aanwezigen. Er was op een opbrengst tussen de 4 en 6 miljoen dollar gerekend. In 9 minuten verkocht de Amerikaanse regering de “Dubbele Adelaar 1933” aan een anonieme koper.

wpe61.jpg (28389 bytes)

De Dubbele Adelaar van 1933 is een bron van mythe en legende. De gouden 10 dollar munt wordt de adelaar genoemd, de 20 dollar (het dubbele van 10 dollar) is de dubbele adelaar. De munt weegt 33.4 gram en is van 90% zuiver goud.

Waarom wordt een recordbedrag voor deze recente munt betaald? Het verhaal van de Dubbele Adelaar 1933 is een bijzonder verhaal over een munt die niet had mogen bestaan, over dieven, de geheime dienst en over een koning.

Het is 1933, Amerika lijdt onder de grote depressie. 26% van de beroepsbevolking heeft geen baan, armoede is troef. Er is veel vraag naar goud omdat in angstige tijden mensen liever goud in de spaarpot hebben dan een stapeltje bankbiljetten. Op de dollarbiljetten staat dat deze bij de bank voor gouden munt ingewisseld kunnen worden, dit gebeurt massaal waardoor de bodem van de goudvoorraad in zicht komt. Op 4 maart wordt Franklin Roosevelt bedigd als president. Hij is vastbesloten de vastgelopen economie weer op de rails te krijgen. En van zijn eerste daden is het verbieden van betalingen in gouden munt. Ook is het wisselen van bankbiljetten voor goud verboden. De volgende stap komt op 5 april; de president geeft bevel aan alle Amerikanen om de gouden munten in te leveren. De zeldzame, numismatisch interessante exemplaren zijn hiervan uitgezonderd. Het bezit van gouden munten is strafbaar. Goud, eeuwenlang ht betaalmiddel, is in een klap geen ‘goed geld’ meer. Amerika laat de gouden standaard los.

Bij de munthuizen worden begin 1933 wel Dubbele Adelaars geslagen: de eerste 100.000 tussen 15 en 24 maart, de tweede groep van 200.000 stuks tussen 7 april en 27 april en de derde en laatste groep van 145.500 Dubbele Adelaars tussen 8 mei en 19 mei. In totaal zijn er in 1933 445.500 Dubbele Adelaars geslagen. Na 1933 worden ze niet meer aangemaakt. Van deze munten geslagen in 1933 wordt geen enkel exemplaar in omloop gebracht.

Op 2 oktober 1934 worden twee exemplaren naar het Smithsonian museum gestuurd voor de nationale muntencollectie.

Tussen 6 februari en 18 maart 1937 worden de Dubbele Adelaars 1933 omgesmolten. Dit zou het einde van het verhaal moeten zijn, echter begin februari 1937 kan Israel Switt een aantal Dubbele Adelaars 1933 aanschaffen. Op 15 februari verkoopt Israels de eerste munt aan James Macallister. Hierna blijft het stil tot in februari 1944 Smith & Son een advertentie plaats met een aanbieding van een Dubbele Adelaar 1933. In februari 1944 verschijnt een advertentie voor de verkoop van de James W. Flanagan verzameling, deze bevat een Dubbele Adelaar 1933. Eind februari 1944 verkoopt B. Max Mehl een Dubbele Adelaar 1933 aan koning Farouk van Egypte. Zes dagen na de verkoop geeft de Koninklijke munt een exportvergunning van de munt af. Begin maart 1944 gaat er een lichtje branden bij een medewerker van het Smithsonian museum: zij hebben twee exemplaren en de rest is omgesmolten. Hoe is het dan mogelijk dat deze munt in de handel verschijnt? Pas een maand later realiseert de Koninklijke munt dat de exportvergunning nooit verleend had mogen worden. Het is echter te laat, de munt is het land al uit. De Gouden Adelaar 1933 is geen officiele munt omdat deze nooit officieel door de overheid in omloop is gebracht. Uit de aanbiedingen blijkt dat een aantal munten gestolen moet zijn. Op 22 maart 1944 begint de Amerikaanse geheime dienst een onderzoek. De dader is George McCann essayeur van de munt. Hij bekent negen Dubbele Adelaars te hebben gestolen. Gelukkig voor hem is de diefstal verjaard en hij gaat vrijuit. Gestolen goederen verjaren niet, de munten zijn nog steeds legaal eigendom van de Verenigde Staten. De geheime dienst gaat op jacht naar de gestolen munten.

Het eerste succes is op 24 maart 1944 tijdens de veiling van de James W. Flanagan verzameling. De munt wordt door de geheime dienst in beslag genomen (#1). Een dag later is de volgende gevonden bij de munthandel van Max Berenstein (#2). Weer een dag later wordt de volgende bij James Macallister gevonden (#3). James Macallister vertelt de geheime dienst dat hij in totaal 5 Dubbele Adelaars 1933 van Israel Switt heeft gekocht. Op 30 maart geeft Israel Switt toe in totaal negen Dubbele Adelaars 1933 te hebben gekocht. Hiervan heeft hij er vijf verkocht aan James Macallister, twee aan Ira Reed en twee aan Abe Kosoff. Aan Macallistar vertelde Israel Switt in 1937 er 25 in bezit te hebben, waarvan hij er slechts 14 kon verkopen. Was dit bluf? Grootspaak? Of heeft hij er echt 25 gehad?

Aan koning Farouk wordt vriendelijk doch dringend gevraagd de munt terug naar de Verenigde Staten te sturen. Hij weigert. Op 18 juni 1944 wordt bij F.C.C. Boyd een Dubbele Adelaar 1933 gevonden, en in beslag genomen (#4). Een dag later wordt de volgende Dubbele Adelaar 1933 bij T. James Clarke gevonden (#5). Een dag later is het weer raak, James A. Stack had een munt in zijn bezit (#6) en ook Charles Williams (#7). Twee maanden later duikt er n op bij L.G. Barnard (#8). Hij verliest een rechtzaak om de munt terug te krijgen. Dan blijft het stil tot 1952 wanneer Louis Eliasberg afstand doet van zijn Dubbele Adelaar 1933 (#9). De enige bekende nog circulerende munt is in handen van koning Farouk, de andere negen zijn vernietigd.

In 1953 is de koning verdreven en Sotheby’s mag zijn immense collectie van onder andere meer dan 8.500 zeldzame gouden munten veilen. De veiling wordt een groot succes, maar op verzoek van de VS wordt de Dubbele Adelaar 1933 niet ter veiling aangeboden. De Egyptische overheid laat weten teruggave van de munt te overwegen.

Dan blijft het stil tot 1995 wanneer Stephen Fenton een Dubbele Adelaar 1933 in Londen koopt. Of dit het exemplaar is van koning Farouk is waarschijnlijk, maar niet met zekerheid te zeggen. In New York probeert Fenton de munt te verkopen voor n miljoen dollar aan Jay Parrino. Tijdens de verkooponderhandelingen bestormt de geheime dienst de hotelkamer en arresteert de twee mannen en neemt de munt in beslag.

Na jaren procederen treffen Fenton en de overheid buiten de rechtbank om een schikking. Belangrijk argument om de munt niet te vernietigen is dat de overheid officieel de export heeft toegestaan. In de schikking wordt afgesproken dat de overheid de munt zal veilen en dat de opbrengst tussen de overheid en Fenton wordt verdeelt. De munt is na de inbeslagname veilig in een kluis in het World Trade Center opgeborgen. Twee maanden voor de aanslag op het World Trade Center verhuist de munt naar Fort Knox. Op de voorkant van de munt staat Liberty (vrijheid) vandaar dat de overheid het symbolisch vindt om haar deel van de opbrengst te gebruiken in de oorlog tegen terrorisme. Wat Fenton met zijn deel gaat doen is nog niet bekend. Rest nog een probleem: de munt is nooit in circulatie gebracht. Bezit van de munt is strafbaar. De oplossing is simpel, de overheid brengt een enkele Dubbele Adelaar 1933 in omloop: dit exemplaar. De koper moet hiervoor wel 20 dollar aan de overheid overhandigen om het wettig bezit te maken.

Na het besluit van Roosvelt om goud niet meer te gebruiken als wettig betaaldmiddel volgde andere landen al snel. Nederland is een hekkesluiter met het afschaffen van goud, maar het is nodig om ook hier uit de depressie te komen. Deze munt is het symbool voor het einde van het eeuwen oude tijdperk van betaling in goud en is daarmee een historisch document. “vanaf het begin vond ik dat deze historische munt beschikbaar moest worden voor verkoop. Het is de mooiste Amerikaanse munt, en het is zeer zeker de duurste munt ter wereld” zegt Fenton. “Als toch blijkt dat nog meer Dubbele Adelaars 1933 in omloop zijn”, aldus de Munt “dan zullen die in beslag worden genomen, en worden vernietigd”.